Verborgen criminaliteit en ruimtes zichtbaar maken

Ken jij de signalen van verborgen ruimtes tijdens een toezicht- of handhavingscontrole van voertuigen? En weet je waar je op moet letten bij een integrale controle bij de automotivebranche? In gesprek met dé expert bij de politie, namelijk Koen Schols van het Flexibel Interventie Team van de Landelijke Expertise en Operaties.

In de jaren zestig werden in Nederland al voertuigen geprepareerd voor botersmokkel. Het fenomeen is dus niet nieuw, maar nog altijd actueel binnen de georganiseerde misdaad. Wat weten we over de schaal en professionalisering van deze praktijken in Nederland?
“In Nederland zijn geen specifieke cijfers beschikbaar. Wel is bekend dat er in Nederland een aanzienlijk aantal inbouwers actief is. Het betreft hier een zogenoemd ‘dark number.’ We hebben zicht op ongeveer 100 inbouwers. Als we ervan uitgaan dat zij gemiddeld één voertuig per week prepareren, betekent dit dat er jaarlijks meer dan 5.200 geprepareerde voertuigen op de markt komen. Dat is een zeer lage inschatting, aangezien we onvoldoende zicht hebben op zowel de bouwers als de omvang van deze illegale markt. Wanneer inbouwers twee of meer voertuigen per week prepareren, wat realistischer is, lopen de aantallen aanzienlijk op. Daarbij moet niet worden vergeten dat er al decennialang geprepareerde voertuigen in het criminele circuit circuleren.”

De politie heeft een belangrijke rol gespeeld bij het aanpassen van wetgeving rondom geprepareerde voertuigen. Wat was de aanleiding voor deze wetswijzigingen, en in hoeverre kan het opsporen en aanpakken van deze vorm van criminaliteit daadwerkelijk worden versterkt?
“In de afgelopen jaren is gebleken dat er vanuit strafrechtelijk oogpunt eigenlijk geen mogelijkheden waren om op te treden tegen voertuigen met verborgen ruimtes en het inbouwen hiervan. De enige manier waarop de aanwezigheid van een verborgen ruimte aangepakt kon worden, was via artikel 1.37 van de Douanewet. Een voertuig dat voorzien was van een verborgen ruimte verviel conform dit artikel aan de staat. Een inbouwer van verborgen ruimtes in vervoermiddelen had vrij spel. Per 1 januari 2026 is hierin verandering gekomen. In het recent goedgekeurde wetsvoorstel ‘Wet versterking Ondermijnende Criminaliteit 2’ is artikel 189a in het wetboek van strafrecht opgenomen. Dit artikel bestaat uit 3 onderdelen. Het artikel zorgt ervoor in lid 1 dat een persoon welke vervoermiddelen voorziet van een verborgen ruimte strafbaar is. Lid 2 zorgt ervoor dat eenieder die een vervoermiddel voorhanden heeft (gebruiker/ eigenaar/ etc.) zich ook schuldig maakt aan een strafbaar feit. Lid 3 gaat door op het eerste lid en zorgt ervoor dat een inbouwer die van het inbouwen van een verborgen ruimte in een vervoermiddel zijn beroep of gewoonte heeft gemaakt ook strafbaar is.

Het zal vanuit jurisprudentie moeten blijken hoe de veroordelingen zullen gaan lopen. We hebben niet de illusie dat dit artikel het probleem van de verborgen ruimtes gaat oplossen. Met deze wetstoevoeging hebben we handvatten om dit fenomeen aan te pakken. Iemand kan nu niet meer ongestraft blijven wanneer hij of zij zich bezighoudt met verborgen ruimtes.

Uiteindelijk geeft het wetsartikel een mogelijkheid om de logistieke stromen van een criminele organisatie aan te pakken. Ieder crimineel netwerk heeft zijn voertuigen die worden gebruikt voor de smokkel of een vast adres waar het inbouwen van een ruimte plaatsvindt. Door een faciliterend bedrijf waar verborgen ruimtes ingebouwd worden, of een bestuurder in een auto met verborgen ruimte aan te pakken door middel van het sluiten van bedrijven en afpakken van voertuigen, frustreren we de criminele organisatie en bevorderen we de aanpak van ondermijning.”

Voertuigen beschikken over diverse fabrieksmatige holle ruimtes waarin zaken kunnen worden opgeborgen. De essentie is echter dat er sprake is van ombouw of aanpassing van het voertuig. Zodra die aanpassing plaatsvindt, valt men onder de geldende wetgeving. Kun je, met het oog op de nieuwe wetgeving, een praktijkvoorbeeld geven waarin dit onderscheid duidelijk naar voren komt?
“Er is, ook binnen de politie, vaak nog wel verwarring over wat een verborgen ruimte is. Het gaat erom dat het voertuig opzettelijk toegerust of ingericht wordt met een ruimte die kennelijk is bestemd om de opsporing van strafbare feiten te beletten of te bemoeilijken. Het gaat er dus om dat er aanpassingen aan het voertuig worden gedaan, waarna er een ruimte ontstaat in het voertuig welke bijvoorbeeld met technische handelingen kan worden geopend.

Ik heb samen met mijn collega’s in Enschede een Smart Forfour gecontroleerd. In dit voertuig troffen wij tijdens de controle een verborgen ruimte onder de bijrijdersstoel aan met daarin in totaal 15 kilogram cocaïne. In dit geval bestaat de loze ruimte tussen de vloer en de bodemplaat. Hier zit een speling van ongeveer 10/15 centimeter. Echter, als een crimineel zijn blokken cocaïne in de loze ruimte op de bodemplaat legt, stuitert het alle kanten op en in het ergste geval raken de blokken kapot en verliest men de cocaïne tijdens het rijden. In dit geval had de inbouwer dit opgelost door tussen de vloer en de bodemplaat een bak te lassen. De ingang van deze ruimte werd gecreëerd onder de bijrijdersstoel en kon je via een aantal handelingen openen. De ruimte was afgesloten met een slot. Dit laat zien dat er een verschil zit tussen een loze ruimte die al bestaat en een aangebrachte/ gecreëerde ruimte.”

Gaat het bij deze maatregelen alleen om het verstoren van het criminele proces, of is er ook sprake van een breder maatschappelijk belang?
“We zien dat geprepareerde voertuigen circuleren binnen het criminele circuit. Daarnaast constateren we dat dergelijke voertuigen ook in de reguliere automarkt terechtkomen, met alle gevolgen van dien. Door de preparatie zijn voertuigen vaak beschadigd. Denk hierbij aan aangepaste of beschadigde bedrading en veiligheidsvoorzieningen. Constructiedelen van voertuigen die bij een crash bescherming zouden moeten bieden, zijn soms verwijderd of aangepast.

Een concreet voorbeeld hiervan is een ongeval met hoge snelheid waarbij een inzittende uit het voertuig werd geslingerd, doordat de constructie van de bijrijdersstoel was aangepast. Dit heeft geleid tot een dodelijk slachtoffer. Kortom: er komen voertuigen op de reguliere markt terecht die niet veilig zijn en technisch een ernstig risico vormen voor de verkeersveiligheid.”

De politie is al geruime tijd actief bezig om de wereld van verborgen ruimtes in voertuigen zichtbaar te maken, onder andere via een campagne in samenwerking met de RDW om signalen bij voertuigen en automotivebedrijven te herkennen. Tegelijkertijd blijft het complex, omdat soms criminelen ook nieuwe voertuigen prepareren voordat er überhaupt een kilometer mee is gereden. Wat is er nog nodig om deze problematiek effectiever aan te pakken?
“Vanuit de politie is er een landelijke expertgroep verborgen ruimte ontstaan die bezig is geweest met het strafbaar krijgen van de verborgen ruimtes en het inbouwen daarvan. Nu het strafbaar is, heeft de politie ook de hulp van partners nodig. Er liggen bijvoorbeeld kansen aan de voorzijde als er tijdens integrale controles bij autobedrijven of loodsen signalen worden herkend van het inbouwen van verborgen ruimtes, of aan de achterkant om mogelijk loodsen en garages bestuurlijk te sluiten om een signaal af te geven dat ondermijning niet mag lonen en niet wordt geaccepteerd. Ook zouden er kansen liggen in het intrekken van vergunningen, licenties of keurmerken vanuit de RDW, de gemeente of BOVAG.

De conclusie is dat we niet alleen als politie een nieuwe invalshoek hebben, maar er vanuit verschillende invalshoeken en vanuit verschillende organisaties stappen ondernomen kunnen worden om het fenomeen verborgen ruimtes aan te pakken.”

Het is belangrijk om signalen en vermoedens te delen. Dit kan bij de politie, via Meld Misdaad Anoniem en/of door signalen te melden in het lokale ondermijningsoverleg. Maak jij deze verborgen wereld zichtbaar?

Hoe herken je een verborgen ruimte? Leer hier de signalen herkennen.