Drugs, seks en aanpak

We spraken met Teun Voeten, antropoloog en onderzoeksjournalist, over zijn veldwerk in gesloten werelden en wat gemeenten kunnen leren over de verborgen dynamiek van seksfeesten en drugscriminaliteit.

Wat is chemsex?

“Chemsex, internationaal ook ‘party and play’ genoemd, verwijst naar het bewust gebruik van drugs tijdens seks, meestal in groepsverband. De term wordt vooral gebruikt binnen de LBHQT-gemeenschap, met name mannen die seks hebben met mannen. In Nederland hanteren preventie-organisaties een definitie die het gebruik omvat van een combinatie van middelen met de expliciete intentie om seks te hebben (alcohol, poppers, lachgas en cannabis uitgezonderd). Het gaat vaak om meerdaagse sessies waarin meerdere mannen via hookup-apps, bijvoorbeeld Grindr worden uitgenodigd.”

Wat zijn typische chemsex-drugs?

“De meest gebruikte en beruchtste is crystal meth (methamfetamine) die in de chemsexwereld de bijnaam TINA heeft. Andere veelgebruikte ‘chems’ zijn synthetische uppers en downers: MDMA/XTC, cocaïne, amfetamine (speed), nieuwe cathinonen zoals 3-MMC of mefedron (miauw miauw), maar ook GHB/GBL. Vaak wordt zo’n upper, bijvoorbeeld meth of 3-MMC, gecombineerd met een downer als GHB of ketamine om de seksuele ervaring intenser én langduriger te maken. Tegelijk slikken sommige deelnemers erectiemiddelen en gebruiken ze poppers om remmingen verder te verlagen.”

“Chemsex, internationaal ook ‘party and play’ genoemd, verwijst naar het bewust gebruik van drugs tijdens seks, meestal in groepsverband.”

Waarom doen mensen het?

“Gebruikers omschrijven chemsex als een manier om het libido en plezier tot ongekende hoogte op te voeren. De drugs maken hen zelfverzekerder, verhogen de seksuele drift en laten de seks urenlang doorgaan. In het geval van crystal meth gaan de sexfeesten soms wel 72 uur door. Volgens een gebruiker volgt dan vaak een gitzwarte depressie die soms dagen aanhoudt. Voor sommigen levert chemsex een rijker seksleven op zonder direct merkbare schade. Toch kent deze cocktail van seks en drugs ook een schaduwzijde. Het gebrek aan remmingen leidt geregeld tot riskant gedrag: condooms worden zelden gebruikt, wat de kans op soa’s aanzienlijk vergroot. Bovendien raken sommige gebruikers de zelfcontrole volledig kwijt, met escalaties tot gevolg. Middelen als meth, 3-MMC en GHB zijn zwaar verslavend. Seks zonder drugs wordt niet meer als interessant ervaren en bij sommigen ontspoort chemsex in het opzoeken van steeds meer extremen.”

Is er sprake van een zorgwekkende trend in Nederland?

“Lange tijd bleef chemsex een nichefenomeen in Nederland, met name binnen een subcultuur van de gayscene. Inmiddels zijn de signalen anders: recente onderzoeken duiden erop dat chemsex onder mannen onderling vaker voorkomt dan gedacht, óók buiten de Randstad. Europees onderzoek bevestigt dat Nederland inmiddels geldt als een chemsex-hotspot in Europa, onder andere door internationale gay toeristen die hier komen feesten. Amsterdam staat bekend om zijn liberale uitgaansleven en trekt partygangers van over de hele wereld. Tegelijk is Nederland een knooppunt in de Europese drugsmarkt, wat de beschikbaarheid van middelen vergemakkelijkt. In veel Europese landen blijft crystal meth relatief zeldzaam, maar Nederland is, naast onder andere het VK, Tsjechië en Spanje, een duidelijke uitzondering. GHB/GBL blijft in West-Europa overal populair voor chemsex, maar juist de verspreiding van methamfetamine in de Nederlandse gayscene baart zorgen. Daarnaast is 3-MMC razend populair geworden binnen bepaalde groepen. Dit middel werkt korter dan meth en past in een trend waarbij jongere nieuwkomers in de chemsex-scene kiezen voor kortwerkende cathinonen in plaats van een heel weekend gevloerd te zijn. Hallucinogenen als LSD duiken zelfs weer op als experiment. Traditionelere chemsexers houden het bij combinaties van bijvoorbeeld XTC, GHB en ketamine.”

Hoe verhoudt chemsex zich tot drugsproductie in Nederland?

“De opkomst van chemsex gaat hand in hand met een verschuiving in de ondergrondse drugsmarkt. Waar gebruikers vroeger dure, geïmporteerde middelen moesten bemachtigen, worden sommige chems nu dichter bij huis geproduceerd. De politie rolt met regelmaat crystal meth-labs op in Nederland. Een direct gevolg van de lokale productie is dat de prijs van crystal meth keldert. Binnen enkele jaren tijd is de straatprijs gedaald van rond €150 naar zo’n €80 per gram. Dit duidt op een groter aanbod en een actieve strategie van dealers om een klantenkring op te bouwen. De extreem tolerante houding heeft bijgedragen aan een klimaat waarin de drugseconomie floreert.

Naast meth wordt ook GHB op vrij grote schaal in lokale labs gefabriceerd. GHB, ooit ontwikkeld als narcosemiddel, kan met vrij eenvoudige ingrediënten in keukenlabs gemaakt worden. De drempel om dit middel te produceren en te verkopen is laag, wat mede verklaart waarom GHB al jaren voor weinig geld in het illegale circuit circuleert. Deze huis-tuin-en-keukenproductie voedt zowel de reguliere harddrugsscene als de chemsex-feestjes. Voor designermiddelen als 3-MMC gold lang dat ze legaal online te koop waren; vóór het verbod in 2021 was 3-MMC via webshops of Telegramgroepen eenvoudig te bestellen, wat bijdroeg aan de snelle opmars ervan in subculturen. Inmiddels is 3-MMC verboden (sinds zomer 2025 in de Opiumwet), evenals varianten hierop, maar het is nog steeds relatief eenvoudig op het dark web of via Telegram te bestellen.”

“Het meest duistere aspect van chemsex is het verhoogde risico op seksuele grensoverschrijding.”

En de distributie van chemsex-drugs?

“De distributie van chemsex-drugs verloopt anders dan de traditionele straathandel. Het zijn geen deals op de hoek van de straat, maar eerder transactie in besloten kring. Veel contacten ontstaan via datingapps en sociale media: gebruikers die op apps als Grindr aangeven “PNP” (Party ’n Play) of chemsex te zoeken, komen zo in aanraking met aanbieders. Via chatgroepen, soms op WhatsApp of Telegram, worden feestjes georganiseerd en dealers aanbevolen. Deze netwerken hebben vaak een exclusief karakter: alleen via-via of met de juiste codewoorden krijgt men toegang. Ook worden reguliere woningen omgebouwd tot ‘chillrooms’ waar men tegen betaling of in ruil voor sekspartners drugs kan gebruiken. De relatief kleine en hechte aard van de chemsex-gemeenschap maakt het voor politie lastig om zicht te krijgen op de handel.

Daarbij kunnen problemen escaleren in de luwte. Veel deelnemers aan chemsex vinden het moeilijk er open over te praten, zelfs met hun huisarts of partner, uit angst voor oordeel. Het wordt al snel geassocieerd met uit de hand gelopen gedrag, promiscuïteit en verslaving, iets dat botst met het zelfbeeld van veelal succesvolle, sociaal actieve mannen. Hierdoor blijft het fenomeen deels onzichtbaar en onderschat. Deze beslotenheid kan averechts werken bij het zoeken van hulp of het doorbreken van destructieve patronen.”

Wat zijn hierbij de gezondheidsrisico’s?

“De combinatie van harddrugs en langdurige seksuele interactie brengt ernstige gezondheidsrisico’s met zich mee. Allereerst is er het gevaar van overdosering. Vooral GHB staat erom bekend dat de grens tussen een plezierige roes en een knockout klein is; regelmatig raken chemsex-deelnemers buiten bewustzijn door een iets te hoge dosis. Daarnaast ligt verslaving op de loer. Crystal meth geldt als een van de meest verslavende drugs ter wereld, een gebruiker kan zichzelf binnen enkele maanden volledig te gronde richten. Ook GHB en mefedron kunnen snel een geestelijke en lichamelijke afhankelijkheid creëren. Een groeiende groep chemsexers merkt dat seks zonder drugs nauwelijks nog bevredigend is; zij associëren intimiteit zó sterk met middelen dat nuchtere seks leeg voelt. Dit mechanisme versterkt zichzelf: men grijpt weer naar de drugs om hetzelfde niveau van opwinding te bereiken, vaak in toenemende frequentie. Chemsex gaat vaak gepaard met onbeschermde seks. Hierdoor is de kans op hiv en soa’s vele malen hoger.”

Zijn er ook nog andere risico’s? “Misschien wel het meest duistere aspect van chemsex is het verhoogde risico op seksuele grensoverschrijding. Iemand die zwaar onder invloed is, kan geen duidelijk consent meer geven. In de praktijk melden slachtoffers dat ze in een chemsex-setting zijn blootgesteld aan ongewilde handelingen of zelfs seksueel geweld. Dit varieert van condooms die tegen afspraak in worden weggelaten, tot deelnemers die knock-out gingen door GHB en bij wakker worden merken dat er van alles met hen is gebeurd. Ook buiten de seksuele sfeer ligt uitbuiting op de loer. Criminele drugshandelaren azen op verslaafde chemsexers om hen voor karweitjes in te zetten, bijvoorbeeld als koerier of om hun woning te gebruiken als stashlocatie. Jongere mannen worden via internet benaderd met beloften van gratis drugs in ruil voor “hulp” of seks. Zo ontstaan afhankelijkheidsrelaties waarbij de dealer feitelijk een machtspositie krijgt over een gebruiker. Daarnaast rapporteren hulpverleners gevallen van oudere, bemiddelde mannen die op chemsex-feestjes de drugs sponsoren in ruil voor seksuele diensten van economisch zwakkere jongens. Dit soort uitzuigende dynamiek is moeilijk zichtbaar, maar reëel. De mix van verslavingsdrang, ongelijkwaardige verhoudingen en verminderde bewustzijn creëert een ideale voedingsbodem voor exploitatie.”

“Jongere mannen worden via internet benaderd met beloften van gratis drugs in ruil voor “'hulp' of seks.”

Je staat bekend om veldonderzoek waarbij je letterlijk tussen de mensen staat. Wat zie je als je kijkt naar chemsex in Nederland?

“Wat opvalt, is hoe normaal het voor deelnemers voelt. Van buitenaf lijkt het extreem, maar binnen zo’n setting gelden andere sociale regels. Mensen komen niet alleen voor seks of drugs, maar ook voor verbondenheid, erkenning en ontsnapping. Die combinatie maakt het krachtig én riskant. Chemsex is geen randverschijnsel meer; het is een ingebedde praktijk in bepaalde netwerken.”

Welke tips heb je voor gemeenten als het gaat om de aanpak van drugscriminaliteit en de verwevenheid met chemsex?

“In de meeste gevallen hebben gemeenten geen zicht op chemsex en de problematiek. Seksfeesten spelen zich af in de privésfeer. Gemeenten zien hooguit signalen aan de randen, zoals overlastmeldingen, ambulance-inzet, soa-statistieken. Zonder actief beleid blijft het zicht fragmentarisch. De vraag zou moeten zijn: weten we wat er speelt, of kijken we bewust weg? Gemeenten moeten accepteren dat deze werelden bestaan en complex zijn. Niet alles is strafbaar, maar niet alles is onschuldig. Belangrijk is om te investeren in zicht, samenwerking en kennis. Wie alleen vanuit handhaving kijkt, mist de sociale dynamiek. En wie alleen vanuit zorg kijkt, onderschat de criminaliteit. De werkelijkheid zit precies daartussen. Voorlichting werkt het best via de GGD en betrouwbare gezondheidsorganisaties.”