Boter, kaas en … ondermijning

Kaasdiefstal is in het afgelopen decennium uitgegroeid tot een opvallende vorm van plattelandscriminaliteit. Bij verscheidene zuivelboerderijen en kaaswinkels in Nederland zijn volledige voorraden kaas gestolen. Vaak gaat het om schade van tienduizenden euro’s. In 2015 werd al gewaarschuwd voor een inbraakgolf. Dat jaar werden bij ten minste zes tot negen boerderijkaasmakerijen grote partijen kaas ontvreemd. In totaal ging het toen om zeker 8.500 kilo kaas ter waarde van bijna €90.000. Hoewel de politie alle diefstallen registreert, werd destijds niet apart bijgehouden hoeveel zuivelproducten daarbij betrokken waren. De problematiek is landelijk verspreid en niet beperkt tot één regio. Zo zijn boerderijen getroffen in Gelderland, Noord-Brabant en Zuid-Holland. Ook stedelijke kaaswinkels zijn doelwit. In 2024 werd een speciaalzaak in Utrecht in één nacht compleet leeggeroofd.

Recente trends wijzen op een toename van dit fenomeen. De Bond van Boerderijzuivelbereiders signaleert dat kaasdiefstal de laatste jaren vaker voorkomt. Concrete cijfers lopen uiteen, maar individuele gevallen zijn indicatief. In 2020 werden bij een inbraak in Lievelde zo’n 300 kazen gestolen, met een geschatte waarde tussen €30.000 en €40.000. In 2022 verloor een boerderij in Fijnaart 161 kazen, ongeveer 1.600 kilo, ter waarde van €21.000. In maart 2025 werd bij een jonge kaasboerderij in Knegsel meer dan 1.000 kilo kaas buitgemaakt. De schade bedroeg opnieuw tienduizenden euro’s. Deze cijfers tonen dat het niet om incidentele streekdiefstal gaat, maar om georganiseerde criminaliteit op landelijke schaal.

Georganiseerde kaasmaffie
De verdachten worden in de media soms kaasmaffia genoemd. Zij werken opvallend professioneel en planmatig. Vaak voeren zij van tevoren verkenningen uit. Het vermoeden is dat dieven zich eerst als klant of bezoeker voordoen om het terrein te bekijken. Daarna slaan zij meestal ’s nachts toe, als boerderijen of winkels onbeheerd zijn. De inbraken kenmerken zich door grof geweld en efficiëntie. Criminelen breken deuren of hekken open. In één geval werd zelfs met iets zwaars een ruit ingegooid. Daarna laden zij in korte tijd busjes vol met kazen. Op camerabeelden is te zien dat ze systematisch te werk gaan. In Knegsel droegen drie personen kalm alle kaaswagens leeg en laadden zij in een witte bestelbus. Men richt zich op grote volumes. Complete kaaswielen van 12 tot 14 kg per stuk worden meegenomen. Zo is een bestelbus snel gevuld en is de buit aanzienlijk. Opvallend is dat vooral jonge, nog niet volledig gerijpte kazen worden meegenomen. Deze lagen vaak op grijphoogte.

Na de diefstal zorgen de netwerken voor snelle afzet van de buit. Binnen Nederland is doorverkoop lastig. Iedere boerenkaas draagt een uniek identificatienummer of kaasmerk in de korst. Dit systeem is bedoeld voor kwaliteitsborging. Het vormt een barrière voor dieven om de kaas openlijk in Nederland te verkopen Daardoor is de herkomst of producent in Nederland relatief eenvoudig te achterhalen. Internationaal verdwijnt die traceerbaarheid grotendeels. Politie en sector vermoeden daarom dat gestolen kazen snel naar het buitenland worden gesluisd. Vooral Oost-Europa wordt genoemd. In die regio’s bestaat een lucratieve zwarte markt voor ‘Goudse’ kaas. Boeren meldden dat een vaste Oost-Europese klant na een inbraak verdween. Dat versterkte hun verdenking dat de daders uit die hoek kwamen. De georganiseerde bendes maken vermoedelijk gebruik van helers en tussenpersonen om de kaas anoniem te verhandelen.

In binnen- en buitenland bestaat een omvangrijke grijze markt. Restaurants, marktkooplui en exporteurs in landen met tekorten doen soms contante transacties. Herkomstvragen worden daar zelden gesteld. Zolang er kopers zijn die onder de marktprijs grote partijen kaas willen afnemen zonder lastige vragen, blijft diefstal aantrekkelijk.

Transportdiefstallen
Naast inbraken op boerderijen komen ook georganiseerde transportdiefstallen voor. Criminele netwerken hebben ontdekt dat grote ladingen boter, melkpoeder en kaas tijdens transport kwetsbaar zijn. Vrachtwagens vol kaas, boter of melkpoeder vertegenwoordigen enorme waarde en volgen vaak vaste routes. In sommige gevallen is identiteitsfraude toegepast. In 2022 wist een bende met valse bedrijfsgegevens een vracht boerderijkaas van circa 250 stuks te laten lossen bij een nepadres. Daarna verdween de lading. Ook zijn complete vrachtwagens die onderweg zoekraakten of niet op de losplaats arriveerden bekend. Hierbij werkten chauffeurs mogelijk mee of werden zij overmeesterd. Ook is sabotage gemeld, zoals het uitschakelen van GPS-trackers. Zo verdwijnen complete ladingen. Deze methoden vereisen planning en ICT-kennis. Soms is sprake van het hacken of manipuleren van transportopdrachten. Vaak is internationale samenwerking nodig. Dat benadrukt het georganiseerde karakter van de diefstallen.

Openheid versus ongewenste inkijk
Traditionele kaasboerderijen en ambachtelijke kaasmakerijen liggen vaak in het buitengebied. Daar is in de late uren weinig sociale controle. Uit gastvrijheid en commerciële noodzaak stellen veel kaasboeren hun erf open voor bezoekers en klanten. Die openheid kan ook ongewenste inkijk geven aan criminelen. Bedrijfsgebouwen op het platteland hebben vaak beperkte camera’s en alarmsystemen. Dunne ramen, standaard hang- en sluitwerk en het ontbreken van nachtelijk toezicht maken dit een aantrekkelijk doelwit. Verzekeringskwesties en bedrijfscontinuïteit spelen hierbij een rol. Kleinere zuivelbedrijven kunnen zich niet altijd duur verzekeren of hebben een hoog eigen risico. Daardoor geven zij beveiliging soms minder prioriteit. Sommige boeren herzien hun gastvrijheid en worden voorzichtiger met bezoekers. Dat staat haaks op de open cultuur die veel boerderijwinkels willen bieden.