De wereld waarin jongeren vandaag opgroeien is veranderd. Jongeren bewegen zich niet langer uitsluitend op straat, op school of binnen hun directe sociale omgeving. Zij leven in een hybride wereld waarin online en offline voortdurend in elkaar overlopen. Sociale media vormen daarin niet alleen een communicatiemiddel, maar zijn onderdeel geworden van identiteit, status, groepsvorming en sociale beïnvloeding. Juist binnen die hybride leefwereld weten criminelen jongeren steeds effectiever te bereiken en te beïnvloeden.
Waar jeugdcriminaliteit vroeger vaak werd gekoppeld aan vaste buurten, bekende groepen of klassieke straatculturen, zien we tegenwoordig veel flexibelere en minder zichtbare vormen van georganiseerde misdaad ontstaan. Jongeren worden online benaderd voor klusjes, raken via vrienden betrokken bij risicovol gedrag of groeien langzaam in sociale omgevingen waarin criminaliteit genormaliseerd raakt. Ondermijnende criminaliteit ontwikkelt zich daardoor steeds relationeler. Jongeren zeggen meestal geen ‘ja’ tegen criminaliteit, maar tegen een persoon, een groep of een kans op erkenning.
Dat jongeren hiervoor extra kwetsbaar zijn, heeft ook te maken met de ontwikkeling van het adolescentenbrein. Wetenschappelijke inzichten uit de neuropsychologie laten zien dat het beloningssysteem van jongeren eerder ontwikkeld is dan het systeem voor impulscontrole en lange termijnplanning. Jongeren reageren daardoor sterker op directe beloning, spanning en sociale bevestiging, terwijl zij risico’s en consequenties minder goed kunnen overzien. Het puberbrein. Groepsdruk speelt daarbij een centrale rol. De behoefte om erbij te horen kan ertoe leiden dat jongeren keuzes maken die zij individueel misschien nooit zouden maken.
Dat maakt criminele uitbuiting van jongeren in de kern anders dan veel traditionele beelden van jeugdcriminaliteit weergeven. Het gaat niet uitsluitend over criminaliteit, maar over sociale beïnvloeding, identiteitsontwikkeling, kwetsbaarheid, groepsdruk en het ontbreken van perspectief. De workshop Jeugdbondgenoten is ontwikkeld vanuit die veranderende werkelijkheid en wetenschappelijk onderzoek. De workshop verbindt inzichten over jeugdontwikkeling, groepsdruk, online beïnvloeding en criminele uitbuiting met duidelijke ervaringen uit onderwijs, jongerenwerk, welzijn, zorg, handhaving en openbare orde en veiligheid. Daarbij staat één vraag centraal in deze workshop: hoe kunnen professionals jongeren weerbaar maken, voordat zij onderdeel worden van crimineel netwerken?
De workshop laat zien dat deze ontwikkeling niet los kan worden gezien van de manier waarop jongeren vandaag leven en communiceren. Jongeren groeien op in wat steeds vaker de hybride straatwereld wordt genoemd, een combinatie van fysieke en digitale leefwerelden waarin reputatie, status en sociale relaties centraal staan. Likes, views, groepsapps en online zichtbaarheid zijn voor veel jongeren onderdeel geworden van hun identiteit en sociale positie. Sociale media functioneren daardoor niet alleen als communicatiemiddel, maar ook als sociale arena waarin jongeren status opbouwen, erkenning zoeken en groepsbinding ervaren.
Criminelen begrijpen die dynamiek goed en gebruiken sociale media strategisch als beïnvloedingsruimte. Zij benaderen jongeren via Snapchat, Telegram, TikTok en andere platforms waar jongeren dagelijks actief zijn. Daarnaast combineren criminelen online en offline beïnvloeding met elkaar. Zij begrijpen waar jongeren behoefte aan hebben en spelen daar doelgericht op in. Veel jongeren zoeken namelijk geen criminele carrière, maar erkenning, aandacht, verbondenheid, spanning, identiteit of perspectief.
Wist je dat?
De inzichten uit deze workshop komen niet uit de lucht vallen. Al in 2022 verwerkte Jeroen Bakker kennis over jongeren en de geleidelijke opbouw op relatieniveau, online beïnvloeding en criminele uitbuiting in het geregistreerde merkconcept Crimeflirt. Vanuit die visie is ook de workshop Crimeproppers ontwikkeld in combinatie met de Ondermijningsbus. Hierdoor is in de afgelopen jaren veel praktijkervaring opgebouwd rondom vroegsignalering, hybride straatcultuur, online ronseling en de manieren waarop criminelen jongeren beïnvloeden en inzetten binnen ondermijnende criminaliteit. Vanuit wetenschap, kennis van professioneels die werken met jongeren en de jongeren zelf.
Een belangrijk onderdeel van de workshop richt zich daarom op vroegsignalering. Veel signalen zijn namelijk subtiel en worden pas achteraf herkend. Het gaat vaak om kleine gedragsveranderingen die afzonderlijk weinig betekenis lijken te hebben, maar gezamenlijk wel degelijk een risico kunnen aangeven. Denk aan plotseling veel geld, dure kleding zonder duidelijke verklaring, meerdere telefoons, cryptische online communicatie, geheimzinnig gedrag of nieuwe vriendengroepen. Deze workshop laat professionals vooral contextgericht kijken. Niet direct veroordelen, maar begrijpen wat er achter gedrag schuilgaat. Niet alleen kijken naar incidenten, maar naar patronen van gedragsverandering, groepsdynamiek en sociale beïnvloeding. Dat vraagt investeren op relatieniveau. Jongeren stellen zich namelijk pas open wanneer zij vertrouwen ervaren. Positief en persoonlijk contact met professionals speelt daarom een cruciale sleutel in preventie en weerbaarheid.
De workshop benadrukt het belang van langdurige relatie met jongeren, specialistische kennis, langdurige inzet en een methodische aanpak. Vertrouwen ontstaat niet in één gesprek, maar door langdurig aanwezig te zijn in de leefwereld van jongeren. Informele contactmomenten blijken daarbij vaak effectiever dan formele gesprekken. Jongeren willen serieus genomen worden, betrokken worden bij beslissingen die hen raken. Soms luisteren zonder oordeel.
Tegelijkertijd laat de workshop zien dat professionals handelingsverlegenheid ervaren wanneer zij signalen van ondermijning herkennen. Onderwijsprofessionals, welzijnsmedewerkers, jongerenwerkers en hulpverleners twijfelen regelmatig over wat zij mogen doen, wanneer zij dienen te melden en hoe zij tegelijkertijd de vertrouwensrelatie met jongeren kunnen behouden. Juist scholen hebben hierin een belangrijke rol, omdat zij jongeren dagelijks zien en vaak als eerste gedragsveranderingen signaleren. In de praktijk weten veel professionals niet goed hoe zij signalen moeten duiden of welke vervolgstappen goed zijn.
Daarom bevat deze workshop praktijkgerichte handelingsperspectieven. De meldroute op de roulettekaart laat zien hoe professionals signalen kunnen bespreken, intern kunnen afstemmen en waar nodig externe partners kunnen inschakelen. Daarbij staat centraal dat professionals niet moeten blijven rondlopen met een niet-pluisgevoel, maar tijdig moeten overleggen met collega’s, wijkagenten, zorgteams of gemeenten. De workshop benadrukt bovendien dat effectieve preventie alleen mogelijk is wanneer onderwijs, zorg, gemeenten, jongerenwerk, politie en veiligheidsprofessionals structureel samenwerken.
Jeugdbondgenoten is geen traditionele voorlichting. Alleen vertellen dat criminaliteit verkeerd is onvoldoende effectief. Deze workshop richt zich niet alleen op bewustwording, maar vooral op weerbaarheid. Professionals leren hoe groepsdruk werkt, hoe online beïnvloeding ontstaat, hoe Crimeflirt functioneert en hoe jongeren langzaam in ondermijnende netwerken terecht kunnen komen. ‘Speel geen roulette met de toekomst van jongeren.’ Dit is de boodschap van deze workshop én van de bredere maatschappelijke opgave waar onderwijs, hulpverlening, welzijn, gezondheid, veiligheid en gemeenten gezamenlijk voor staan.
